SỞ GD - ĐT THÁI BÌNH
TRƯỜNG THPT CHUYÊN





ĐỀ KHẢO SÁT CHẤT LƯỢNG LẦN THỨ 3


NĂM HỌC 2023 - 2024


MÔN: NGỮ VĂN 12


Thời gian làm bài: 120 phút


I. ĐỌC HIỂU (3,0 điểm)


Đọc đoạn trích:


Khi ta gỡ một tờ lịch bỏ đi


cũng là khi một ngày vừa kết thúc


có người buồn vì phải hết một ngày vui


cũng có người vui vì đã hết một ngày buồn


thời gian chính là ngân hàng mở để chúng ta


ký gửi tất cả những gì đang có mà không cần bất cứ sự thể chấp nào


[...] nghe có vẻ nực cười nhưng thời gian cũng chính là kẻ cấp có quyền lực nhảy


bởi chính nó cũng


âm thầm lấy đi tất cả những gì chúng ta đang có


ai cũng mất sức khỏe


ai cũng mất tuổi trẻ


nhưng tất cả chúng ta, những người bị đánh cắp không thể kêu oan


có phải vì thế nên bằng cách này hay cách khác


tất cả chúng ta đang giết thời gian


người giết thời gian bằng việc làm vô ích thì thời gian chết


người giết thời gian bằng việc làm có ích thì thời gian sống


người nhục ngựa, tung hô rồi kéo thời gian phi nhanh


người nhụt sên, lặng lẽ nếm từng giọt thời gian mật ngọt


người muốn có thời gian ngắn lại


người muốn kéo thời gian giãn ra


nhưng cũng có người vừa muốn co, vừa muốn kéo nhưng tất cả đều vô vọng


định luật đã lên đèn


hai mươi bốn giờ mỗi ngày


[...] Bởi thời gian cũng chính là vị quan tòa


duy nhất trong không gian sự sống...


(Triết lý về thời gian, Châu Hoài Thanh, Dẫn theo Báo Văn nghệ, ngày 10/4/2021)


Thực hiện các yêu cầu sau:

## I. Giới thiệu tác giả Tô Hoài và tác phẩm Vợ chồng A Phủ.


### II. Phân tích đoạn trích.


#### 1) Tóm tắt phần đầu của truyện + dẫn dắt giới thiệu đến đoạn văn bản.


- Sinh ra và lớn lên ở vùng núi cao Hồng Ngài dưới chế độ phong kiến miền núi, Mị là cô gái có nhan sắc rực rỡ, có tài năng thổi sáo và có một tâm hồn đẹp: hiếu thảo, yêu tự do, tự tin vào khả năng lao động của bản thân...


- Vì món nợ truyền kiếp của cha mẹ và vì hú tục cướp vợ mà Mị đã bị lừa bắt về làm con dâu gạt nợ nhà thống lí Pá Tra. Suốt mấy tháng trời đêm nào cũng khóc mà không nguôi ngoại được nỗi khổ đau, Mị hái lá ngón định tự tử, nhưng vì thương cha mà không đành lòng.


- Những đày đọa về thể xác ở chốn địa ngục trần gian đã khiến Mị tê liệt về tinh thần, "mỗi ngày Mị càng không nói", và "cũng không nghĩ ngợi nữa". Mị giống như con rùa lùi lũi nuôi trong xó cửa, kiếp người bị biến thành kiếp vật tâm tối nặng nề.


- Thế mà đột nhiên trong đêm tình mùa xuân, ý thức đã hồi sinh, tạo nên một sức sống mãnh liệt ở Mị. Sự thay đổi ấy được xem là một "ca tâm lí" rất khó, thử thách ngòi bút khắc họa diễn biến tâm lí của nhà văn Tô Hoài. Và nhà văn đã rất tinh tế và khéo léo khi có một sự chuẩn bị rất kĩ lưỡng để tạo nên sự biến chuyển tâm lí ấy.


#### 2) Phân tích đoạn trích.


##### a) Vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên và cảnh sinh hoạt.


* Khung cảnh ngày xuân.


- Đó là khung cảnh ngày xuân tươi vui, tràn đầy sức sống với màu sắc rực rỡ và âm thanh rộn rã:


+ Tuy "gió và rét rất dữ dội" nhưng lại mang đến vẻ đẹp riêng gió thổi vào cô gian vàng ứng


+ Đặc biệt, trong các làng Mèo đó, những chiếc váy hoa đã đem ra phơi trên mỏm đá xòe như con bướm sặc sỡ + "dám trẻ đợi Tết, chơi quay, cười ẩm trên sân chơi trước nhà". Tiếng cười ẩm rộn rã là sự phán chiếu niềm vui hồn nhiên, trong trẻo của trẻ thơ trong sự trông mong, đợi chờ hạnh phúc.


- Đó còn là cảnh tượng "các nương ngô, nương lúa gặt xong, ngô lúa đã xếp yên đầy các nhà kho". Lệ ăn Tết ở Hồng Ngài là chọn thời điểm gặt hái vừa xong, không kể ngày tháng nào "Ăn Tết như thế cho kịp mưa xuân xuống thì đi về nương mới" -> Cảnh tượng và thời điểm ấy mang đến cảm giác thanh nhàn và yên ấm.


* Cảnh sinh hoạt trong đêm tình mùa xuân


*1 Tiếng sáo "thiết tha bối hối":


"Mày có con trai con gái rồi


Mày đi làm nương


Ta không có con trai con gái


Ta đi tìm người yêu".


Tiếng sáo là giai điệu của lời hát- là lời giục giã, hối thúc những chàng trai cô gái đến với cuộc chơi trong đêm tình mùa xuân tươi vui và rộn rã ngoài kia, để đi tìm tình yêu và hạnh phúc đích thực


* Cảnh vui chơi.


"Ở mỗi đầu làng đều có một mỏm đất phẳng làm sân chơi chung ngày tết. Trai gái, trẻ con ra sân ấy tụ tập đánh pao, đánh quay, thổi sáo, thổi khèn và nhảy."

- Không khí đông vui tấp nập nhộn nhịp...


- Những trò chơi truyền thống mang bản sắc dân tộc vùng miền rất phong phú và hấp dẫn...


* Bữa cơm Tết cúng ma.


"Cá nhà thống lý ăn xong bữa cơm tết cúng ma. Xung quanh chiêng đánh ẩm ă, người ốp đồng vẫn nhảy lên xuống, run bần bật. Vừa hết bữa cơm tiếp ngay cuộc rượu bên bếp lửa."


- Tục lệ thờ cúng tổ tiên linh đinh và trang trọng -> truyền thống văn hóa đẹp của dân tộc...


- Bữa cơm ngày Tết bên bếp lửa đủ đầy, sung túc -> mang theo ước vọng về một năm mới tốt đẹp


-> tác động tích cực đến tâm hồn băng giá của Mị


b) Vẻ đẹp của nhân vật Mị


Trước tác động của cảnh thiên nhiên ngày xuân và cảnh sinh hoạt ngày Tết, Mị đã dần dần hồi sinh sức sống tiềm tàng và khát vọng hạnh phúc


* Tiếng sáo "thiết tha bối hối" có sự dịch chuyển đầy thú vị:


- Dịch chuyển về không gian từ xa đến gần, từ ngoài vào trong: lấp ló ngoài đầu núi vọng lại -> văng văng ở đầu làng -> dần dần rập rờn trong đầu Mị


- Dịch chuyển về thời gian từ hiện tại đến quá khứ, từ thực đến mộng: từ chỗ là tiếng sáo thực mà Mị còn tinh táo để nhận ra giai điệu và nhằm theo dần dần đã trở thành tiếng sáo của hoài niệm- tiếng sáo của Mị và tiếng sáo của những chàng trai say mê của một thời xa vắng


* Trong bữa cơm Tết cúng ma, "Mị cũng uống rượu. Mị lên lấy hũ rượu, cứ uống ức từng bát", rồi say "Mị lịm mặt ngồi đấy"... Cái say cùng lúc vừa gây lãng quên, vừa đem về nỗi nhớ:


+ Lăng quên thực tại cay đắng của bản thân: nhìn mọi người nháy đồng, người hát, những hình ảnh sinh động và những âm thanh rộn rã đến thế mà Mị không nghe, không thấy. Và "Rượu đã tan lúc nào. Người về, người đi chơi đã vãn cả. Mị không biết"


+ "Lòng Mị thì đang sống về ngày trước", Mị nhớ về những tháng ngày tươi đẹp, hạnh phúc và đầy kiêu hãnh của tuổi trẻ "Mùa xuân này, Mị uống rượu bên bếp và thổi sáo. Mị uốn chiếc lá trên môi, thổi lá cũng hay như thổi sáo. Có biết bao nhiêu người mê, ngày đêm đã thổi sáo đi theo Mị"


3) Tổng hợp đánh giá


a) Nội dung


- Đoạn trích đã cho thấy vẻ đẹp của khung cảnh thiên nhiên ngày xuân và cảnh sinh hoạt ngày Tét mang bản sắc riêng ở vùng núi cao Hồng Ngài; đặc biệt đã tỏa sáng vẻ đẹp tâm hồn của nhân vật Mị- sự trỗi dậy, hồi sinh của sức sống tiềm tàng, là sự sống dậy của sức sống thanh xuân và khát vọng tự do, hạnh phúc trong đêm tình mùa xuân.


- Tuy rằng lần thức tinh thứ nhất này không đủ sức để thay đổi số phận của Mị nhưng nó có ý nghĩa thật sâu sắc, cho biết rằng sức sống của Mị vẫn tiềm tàng và có thể hồi sinh.


b) Nghệ thuật tả cảnh và miêu tả tâm lí nhân vật đặc sắc


* Nghệ thuật tả cảnh- đây là thế mạnh nổi bật của ngòi bút Tô Hoài (tả cảnh và tả phong tục)


- Cảnh thiên nhiên ngày xuân tươi vui, tràn đầy sức sống với màu sắc rực rỡ và âm thanh rộn rã

- Cảnh sinh hoạt:


+ trại gái chơi ném quay, đánh pao, thổi sáo, khèn và nhảy


+ Cảnh đêm tình mùa xuân với tiếng sáo véo von bay bổng gọi bạn tình


* Nghệ thuật miêu tả tâm lí.


- Nhà văn ít tả hành động mà chủ yếu khắc họa tâm tư, nhiều khi mới chỉ là các ý nghĩ chập chờn trong tiềm thức nhân vật. Thế giới nội tâm ấy được Tô Hoài khám phá, miêu tả một cách tự nhiên, sinh động phù hợp với qui luật tâm lý, quy luật đời sống tình cảm của con người.


- Giọng kể của nhà văn có lúc hòa vào dòng tâm tư nhân vật, vẽ lên đầy đủ các cung bậc tình cảm của nhân vật. Có thể thấy Tô Hoài miêu tả và khám phá đời sống nội tâm của nhân vật không chỉ bằng cảm quan nghệ sĩ mà còn bằng cả tấm lòng mình.

## III. Nhận xét chất thơ (chất trữ tình) trong sáng tác của nhà văn Tô Hoài.


* Chất thơ là tính chất trữ tình được tạo nên bởi sự hoà quyện giữa vẻ đẹp của cảm xúc, tâm trạng với vẻ đẹp của cách biểu hiện để có thể khơi gợi những rung động thẩm mĩ và tình cảm nhân văn ở người đọc.


* Biểu hiện của chất thơ trong đoạn trích:


- Vẻ đẹp của khung cảnh thiên nhiên và cảnh sinh hoạt.


- Vẻ đẹp của tâm hồn con người- nhân vật Mị: sức sống tiềm tàng và khát vọng hạnh phúc.


- Vẻ đẹp của tấm lòng nhà văn (giá trị nhân đạo): sự say mê thích thú với vẻ đẹp của thiên nhiên và cảnh sinh hoạt miền núi; đồng cảm, yêu thương; đặc biệt là phát hiện, trân trọng ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn con người- sức sống và khát vọng hạnh phúc của Mị.


- Ngôn ngữ miêu tả tình tế, giàu giá trị gợi tả và gợi cảm.


-> mang đến những rung cảm thẩm mĩ với các thế hệ người đọc.


C. Kết bài.